दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी ही शिष्यवृत्ती योजना काय आहे?

शालेय शिक्षणाच्या काळात विद्यार्थ्याच्या गरजा इतरांपेक्षा वेगळ्या असू शकतात. शिक्षणातील सातत्य टिकवून ठेवण्यासाठी मिळणारी आर्थिक मदत अशा कुटुंबांसाठी उपयोगी ठरते. याच पार्श्वभूमीवर दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी Pre-Matric Scholarship योजना दिली जाते.

दिलेल्या माहितीनुसार 1ली ते 10वीमध्ये शिकणाऱ्या आणि प्रमाणपत्रात 40% दिव्यांगत्व नमूद असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी ही योजना आहे. विद्यार्थी शासकीय किंवा शासकीय अनुदानित शाळेत शिकत असावा.

या योजनेची खास बाब म्हणजे केवळ सामान्य शाळेत शिकणारे विद्यार्थीच नव्हे, तर दिलेल्या काही विशेष परिस्थितींमध्ये विशेष शाळांमधील विद्यार्थ्यांचाही समावेश केला आहे.

योजनेची महत्त्वाची माहिती एका नजरेत

इयत्तेनुसार शिष्यवृत्ती किती मिळते?

या योजनेत विद्यार्थ्याच्या इयत्तेनुसार मासिक लाभ वेगळा आहे. कमाल 10 महिन्यांसाठी शिष्यवृत्ती दिली जाते.

इयत्तेनुसार लाभाचा संपूर्ण तक्ता

दिव्यांगत्व किती असणे आवश्यक आहे?

या योजनेच्या दिलेल्या माहितीनुसार विद्यार्थ्याच्या दिव्यांगत्व प्रमाणपत्रात 40% दिव्यांगत्व नमूद असणे आवश्यक आहे.

UDID कार्ड किंवा सक्षम प्राधिकरणाने दिलेले दिव्यांगत्व प्रमाणपत्र योजनेच्या कागदपत्रांमध्ये नमूद केले आहे. त्यामुळे प्रमाणपत्रातील माहिती स्पष्ट आणि वैध असणे महत्त्वाचे आहे.

योजनेसाठी कोण पात्र आहे?

1. विद्यार्थी 1ली ते 10वीमध्ये शिकत असावा आणि मागील वर्षाची परीक्षा उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे.
2. विद्यार्थ्याच्या दिव्यांगत्व प्रमाणपत्रात 40% दिव्यांगत्व नमूद असणे आवश्यक आहे.
3. श्रवणदोष असलेले आणि पूर्व-शालेय स्तरावर शिक्षण घेणारे विद्यार्थीही दिलेल्या माहितीनुसार पात्र आहेत.
4. दिलेल्या माहितीनुसार Intellectual Disability असलेल्या विद्यार्थ्यांच्या STEPS वर्गाबाबतही या योजनेत लाभाची तरतूद नमूद आहे.
5. नोंदणी प्रमाणपत्र असलेल्या Intellectual Disability च्या विशेष शाळेत आवश्यक grade certificate शिवाय प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थ्यांना 18 वर्षे पूर्ण होईपर्यंत लाभ दिला जातो, अशी माहिती दिली आहे.
6. विद्यार्थी शासकीय अनुदानित वसतिगृह किंवा अनुदानित निवासी शाळेचा रहिवासी नसावा.
7. सामान्य शाळेत शिकणारे दिव्यांग विद्यार्थीही पात्र आहेत.
8. विद्यार्थी वर्गात एकापेक्षा जास्त वेळा नापास झाल्यास पात्र राहणार नाही.
9. अर्जासोबत मागील वर्षाची गुणपत्रिकेची सत्यप्रत जोडणे आवश्यक आहे.
10. सक्षम प्राधिकरणाने दिलेल्या दिव्यांगत्व प्रमाणपत्राची सत्यप्रत जोडणे आवश्यक आहे.
11. विद्यार्थी महाराष्ट्राचा डोमिसाइल असणे आवश्यक आहे.
12. विद्यार्थ्याने इतर कोणत्याही शिष्यवृत्ती योजनेचा लाभ घेतलेला नसावा.
13. या योजनेसाठी उत्पन्नाची कोणतीही मर्यादा नाही.

पात्रता एका नजरेत

सामान्य शाळेत शिकणारे विद्यार्थी पात्र आहेत का?

होय. दिलेल्या पात्रता माहितीत सामान्य शाळेत शिकणारे विद्यार्थीही पात्र आहेत असे स्पष्टपणे नमूद केले आहे.

म्हणजेच दिव्यांग विद्यार्थी विशेष शाळेतच शिकत असावा अशीच एकमेव अट नाही. दिलेल्या निकषांनुसार सामान्य शाळेत शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांचाही योजनेत समावेश केला आहे.

श्रवणदोष आणि विशेष परिस्थितीतील विद्यार्थ्यांसाठी तरतूद

या योजनेच्या दिलेल्या माहितीत काही विशेष शैक्षणिक परिस्थितींचाही उल्लेख आहे. श्रवणदोष असलेले विद्यार्थी पूर्व-शालेय स्तरावर शिकत असतील तरी त्यांना योजनेचा लाभ मिळू शकतो, अशी माहिती दिली आहे.

Intellectual Disability असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी विशेष शाळांबाबतही स्वतंत्र तरतूद नमूद आहे. अशा प्रकरणांत वयाची 18 वर्षांपर्यंतची मर्यादा दिली आहे.

विद्यार्थी नापास झाल्यास काय?

या योजनेत विद्यार्थ्याच्या शैक्षणिक प्रगतीला महत्त्व दिले आहे. दिलेल्या नियमांनुसार विद्यार्थी वर्गात एकापेक्षा जास्त वेळा नापास झाल्यास पात्र राहत नाही.

त्यामुळे शिष्यवृत्तीचा लाभ सुरू ठेवण्यासाठी विद्यार्थ्याचा शैक्षणिक प्रवास आणि निकाल याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.

या योजनेसाठी उत्पन्नाची मर्यादा आहे का?

नाही. दिलेल्या पात्रता निकषांनुसार या योजनेसाठी कोणतीही उत्पन्न मर्यादा नाही.

इतर शिष्यवृत्ती घेत असल्यास काय?

या योजनेच्या दिलेल्या पात्रतेनुसार विद्यार्थी दुसऱ्या कोणत्याही शिष्यवृत्ती योजनेचा लाभ घेत असल्यास या योजनेसाठी पात्र राहणार नाही.

त्यामुळे एका विद्यार्थ्याला एकाच वेळी मिळणाऱ्या विविध शिष्यवृत्तींची माहिती तपासून अर्ज करणे महत्त्वाचे आहे.

आवश्यक कागदपत्रे कोणती?

दिलेल्या कागदपत्रांच्या यादीमध्ये खालील कागदपत्रे नमूद करण्यात आली आहेत.

1. Joint Account — पालक आणि विद्यार्थी यांचे संयुक्त खाते.
2. UDID Card / Disability Certificate
3. मागील वर्षाची गुणपत्रिका
4. Bonafide Certificate

कागदपत्रांचा तपशील एका तक्त्यात

अर्ज करण्यापूर्वी पालकांनी काय तपासावे?

1. विद्यार्थ्याच्या दिव्यांगत्व प्रमाणपत्रात 40% दिव्यांगत्वाची नोंद आहे का ते तपासा.
2. UDID Card किंवा दिव्यांगत्व प्रमाणपत्र उपलब्ध आहे का ते पाहा.
3. महाराष्ट्राचे डोमिसाइल असल्याची खात्री करा.
4. मागील वर्षाची गुणपत्रिका तयार ठेवा.
5. विद्यार्थ्याचे Bonafide Certificate उपलब्ध आहे का ते तपासा.
6. पालक आणि विद्यार्थ्याचे Joint Account संबंधित तपशील तपासा.
7. विद्यार्थ्याने दुसऱ्या शिष्यवृत्तीचा लाभ घेतलेला नाही ना, हे पाहा.
8. विद्यार्थी एकाच वर्गात एकापेक्षा जास्त वेळा नापास झालेला नाही ना, हे तपासा.

या योजनेचा लाभ किती असू शकतो?

उदाहरणार्थ, 3रीत शिकणाऱ्या पात्र विद्यार्थ्याला ₹100 दरमहा प्रमाणे 10 महिन्यांसाठी ₹1,000 पर्यंत लाभ मिळू शकतो.

6वीतील विद्यार्थ्यासाठी ₹150 दरमहा प्रमाणे 10 महिन्यांसाठी ₹1,500 पर्यंत लाभ होतो.

9वीतील विद्यार्थ्यासाठी ₹200 दरमहा प्रमाणे 10 महिन्यांसाठी ₹2,000 पर्यंत लाभ होतो.

या शिष्यवृत्तीची काही महत्त्वाची वैशिष्ट्ये

नूतनीकरणासाठी काय नियम आहेत?

नूतनीकरणाच्या अर्जासाठीही नवीन अर्जाप्रमाणेच पात्रतेचे निकष लागू राहतात.

त्यामुळे पुढील शैक्षणिक वर्षातही विद्यार्थी योजनेच्या सर्व लागू अटी पूर्ण करतो का, त्याचे शिक्षण सुरू आहे का आणि आवश्यक कागदपत्रे उपलब्ध आहेत का, याची पुन्हा खात्री करणे आवश्यक आहे.

पालकांसाठी महत्त्वाची सूचना

दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी असलेल्या योजनांमध्ये प्रमाणपत्रांचा तपशील अत्यंत महत्त्वाचा असतो. त्यामुळे UDID Card किंवा दिव्यांगत्व प्रमाणपत्रातील माहिती, विद्यार्थ्याचे नाव, शाळेची माहिती आणि मागील वर्षाची गुणपत्रिका यांची जुळवणी करून ठेवणे उपयुक्त ठरते.

विशेष शाळा, श्रवणदोष किंवा Intellectual Disability संदर्भातील विशेष तरतूद लागू असल्यास संबंधित शाळेच्या नोंदी आणि प्रमाणपत्रेही तपासणे आवश्यक आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न