१. गावपातळीवरील आरोग्य रक्षक: ताप, डेंग्यू, मलेरिया, चिकनगुनिया किंवा इतर संसर्गजन्य साथरोग पसरण्याचे मुख्य कारण म्हणजे सांडपाण्याची अस्वच्छता आणि उघड्या कचऱ्याचे ढीग हे असते. स्वच्छता कर्मचारी दररोज गटार साफ करून आणि जंतुनाशक फवारणी करून साथीच्या आजारांना गाव शिवारात प्रवेश करण्यापासून रोखतात. म्हणून त्यांना 'आरोग्य रक्षक' किंवा 'स्वच्छता दूत' देखील म्हटले जाते.

२. ओला व सुका कचरा वर्गीकरण मोहीम: 'माझी वसुंधरा' उपक्रमांतर्गत घनकचरा व्यवस्थापन अधिक सुलभ करण्यासाठी स्वच्छता कर्मचाऱ्यांची भूमिका महत्त्वाची ठरते. नागरिक जेव्हा वेगवेगळ्या स्वरूपात कचरा देतात, तेव्हा कर्मचारी वर्गीकरण केंद्रावर त्यावर जैविक खत किंवा पुनर्वापर (Recycling) प्रक्रिया राबवण्यासाठी मदत करतात. यामुळे गावाचे प्रदूषण कमी होते.

३. मानवतावादी दृष्टिकोन आणि कायद्याचे संरक्षण: आपल्या समाजातील सर्वात तळमळीचे आणि अवघड काम हे स्वच्छता कर्मचारी करतात. म्हणूनच प्रत्येक सुजाण सरपंच आणि ग्रामसेवकाने त्यांना मासिक बैठकीत बोलावून सुरक्षा साधनांची कमतरता किंवा त्यांच्या तक्रारी ऐकणे गरजेचे आहे. किमान वेतनाची नियमित अंमलबजावणी करून त्यांचा भविष्य निर्वाह निधी (EPF) वेळेवर बँकेत जमा करणे हे ग्रामपंचायतींचे नैतिक व कायदेशीर कर्तव्य आहे.