महाराष्ट्र विवाह नोंदणी शुल्क २०२५: नियम आणि कागदपत्रे
महाराष्ट्र विवाह नोंदणी शुल्क २०२५: नियम, विलंब दंड आणि आवश्यक कागदपत्रे
तुमच्या वैवाहिक नोंदणी प्रक्रियेसाठी संपूर्ण आणि अधिकृत मार्गदर्शन
फोकस कीवर्ड: महाराष्ट्र विवाह नोंदणी शुल्क
शासन संदर्भ: महाराष्ट्र विवाह मंडळाचे विंनियमन आणि विवाह नोंदणी अधिनियम, १९९८
महाराष्ट्रामध्ये विवाह नोंदणी (Marriage Registration) करणे हा एक महत्त्वाचा कायदेशीर टप्पा आहे, ज्यामुळे तुमच्या वैवाहिक संबंधांना शासनाची अधिकृत मान्यता मिळते. सार्वजनिक आरोग्य विभागाने जारी केलेल्या अधिकृत परिपत्रकानुसार, महाराष्ट्र विवाह मंडळाचे विंनियमन आणि विवाह नोंदणी अधिनियम, १९९८ व विवाह नोंदणी नियम, १९९९ नुसार नोंदणी प्रक्रिया आणि शुल्क निश्चित करण्यात आले आहे.
तुमची नोंदणी प्रक्रिया सुरळीत पार पडावी यासाठी, महाराष्ट्र विवाह नोंदणी शुल्क आणि त्यासंबंधीचे सर्व नियम समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.
विवाह नोंदणीचे महत्त्वाचे नियम (Key Rules for Marriage Registration)
विवाह नोंदणी करण्यापूर्वी तुम्हाला खालील दोन महत्त्वाचे नियम माहित असणे गरजेचे आहे:
-
१. नोंदणीसाठी ठिकाण (Jurisdiction)
विवाहाची नोंदणी वधू किंवा वर, यापैकी जो कोणी ज्या ठिकाणी राहतो, त्यापैकी एका विवाह निबंधकाच्या कार्यालयात नोंदवावी लागते. विवाहाचे ठिकाण ज्या विवाह निबंधकाच्या कार्यकक्षेत येते, तिथे नोंदणी करण्याची आवश्यकता नाही.
-
२. ज्ञापनाची सादर करण्याची जबाबदारी (Submission Responsibility)
विवाह ज्ञापन (नमुना ड) मध्ये स्वतः (in person) हजर होण्याची आणि ते सादर करण्याची जबाबदारी वराची आहे. हे ज्ञापन कोणत्याही व्यक्तीमार्फत अथवा पोस्टाने पाठवता येणार नाही.
-
३. दुबार नोंद टाळण्यासाठी (To Avoid Duplicate Registration)
नोंदणी पूर्वी कोणत्याही निबंधकाकडे झालेली नसल्याबाबत शपथपत्र (Affidavit) सादर करणे आवश्यक आहे.
विवाह नोंदणी शुल्क आणि विलंब दंड (Fees and Penalty)
विवाह नोंदणीसाठी आकारण्यात येणारे शुल्क ज्ञापन शुल्क (Memo Fee) आणि नोंदणी शुल्क/शास्ती (Registration Fee/Penalty) यामध्ये विभागलेले आहे.
| कालावधी (Duration) | ज्ञापन शुल्क (रु. १५/-) | नोंदणी शुल्क/शास्ती (Penalty) | एकूण शुल्क |
|---|---|---|---|
| विवाह झाल्याच्या दिनांकापासून ९० दिवसांच्या आत | रु. १५/- | रु. ५०/- | रु. ६५/- |
| ९० दिवस ते १ वर्षाच्या आत (विलंब दंड) | रु. १५/- | रु. १००/- | रु. ११५/- |
| १ वर्षापेक्षा जास्त कालावधी नंतर (जास्त विलंब दंड) | रु. १५/- | रु. २००/- | रु. २१५/- |
| विवाह नोंदवही तपासणी (Register Inspection) | लागू नाही | रु. १५/- | रु. १५/- |
| नोंदवहीतील प्रमाणित प्रत मिळविण्यासाठी (Certified Copy) | लागू नाही | रु. २०/- | रु. २०/- |
टीप:
शुल्क भरणा शासनाच्या लेखाशीर्षात (मुख्य लेखाशीर्ष ००३० मुद्रांक व नोंदणी फी) जमा करणे आवश्यक आहे.
नोंदणीसाठी आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)
विवाह निबंधकाकडे सादर करावयाच्या ज्ञापन (नमुना ड) सोबत खालील कागदपत्रे जोडणे अनिवार्य आहे:
ओळख आणि वयाचा पुरावा
- फोटो आय-डी: वधू-वरांचे आधार कार्ड, व्होटर कार्ड, किंवा ड्रायव्हिंग लायसेन्स.
- वयाचा पुरावा: जन्म प्रमाणपत्र किंवा शाळा सोडल्याचे प्रमाणपत्र.
रहिवासी आणि विवाह समारंभ पुरावा
- राहण्याचा पुरावा: रेशन कार्ड, वीज बिल, टेलिफोन बिल किंवा पासपोर्ट.
- विवाह समारंभाचा पुरावा: लग्नपत्रिका किंवा रु.१०० च्या स्टॅम्प पेपरवर शपथपत्र.
छायाचित्र आणि स्वाक्षरी
- वधू-वरांचे प्रत्येकी ५ छायाचित्र.
- तीन साक्षीदारांचे प्रत्येकी २ छायाचित्र.
- सर्व छायाचित्रांवर वधू-वर आणि साक्षीदारांची स्वाक्षरी व अंगठ्याचा ठसा आवश्यक.
विशेष प्रकरणांसाठी अतिरिक्त कागदपत्रे
| विशेष प्रकरण | आवश्यक कागदपत्र |
|---|---|
| विधवा / विधूर (Widow / Widower) | पूर्वीच्या जोडीदाराचे मृत्यू प्रमाणपत्राची प्रत. |
| घटस्फोटीत (Divorcee) | घटस्फोटाच्या आदेशाची प्रत. |
| अज्ञान व्यक्ती (Minor) | नोंदणीपूर्वी पोलीस विभागाला कळवावे आणि त्यांच्या उचित कार्यवाहीनंतरच प्रक्रिया पूर्ण करावी. |
विवाह प्रमाणपत्र मिळवण्याची प्रक्रिया (Certificate Process)
१. ज्ञापन आणि पडताळणी पूर्ण झाल्यावर, निबंधकाने वधू-वर आणि साक्षीदार यांच्या ओळखीची खात्री करून घ्यावी.
२. नोंदणीची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर नमुना-इ मध्ये द्विभाषिक (Bilingual - इंग्रजी आणि मराठी) विवाह नोंदणीचे प्रमाणपत्र दिले जाते.
३. नोंदणी झाल्यानंतर प्रमाणपत्र (नमुना इ) ची पहिली प्रत पक्षकारास कोणतीही फी न आकारता ताबडतोब देण्यात यावी.
Join the 2026 Executive Strategy Network
Access elite agentic frameworks and AI-safe ranking systems designed for Tier-1 global market dominance.
Follow Executive Insights
🤖 AI Strategic Intelligence
View Details
Every insight is verified for accuracy to ensure high-confidence citation by AI generative engines and global ranking systems. Optimized for 2026 search architectures.
Expert-vetted strategic briefing for high-authority digital growth.
Frameworks built for SGE, Gemini, and Agentic Search protocols.
